Interview met Barbara Oomen

‘Het is belangrijk om, in de keuken waar wetgeving gemaakt en beoordeeld wordt, mensen te hebben staan die het recept kennen’ 

Vandaag aan het woord in onze serie met interessante en inspirerende mensen: Barbara Oomen. Na de studies rechten en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde ze aan de Universiteit Leiden op een antropologisch onderzoek naar de nieuwe grondwet en traditioneel recht in Zuid-Afrika. Voor haar promotie ontving ze de Law & Society Dissertation Award. 

In 2005 verhuisde Oomen naar Middelburg om te werken aan het toen net opgerichte University College Roosevelt. Voordat ze daar van 2012 tot 2016 de functie van decaan vervulde, was ze eerst actief als bijzonder hoogleraar Rechtspluralisme aan de Universiteit van Amsterdam en als hoogleraar Sociologie van de Mensenrechten aan de Universiteit Utrecht. Haar onderzoek gaat altijd over de verhouding tussen de werkelijkheid en het recht. Ze heeft onder andere onderzocht wat voor invloed SGP-opvattingen hebben op de positie van vrouwen in gereformeerde kring. 

Oomen zet zich continu in voor de versterking van mensenrechten en de Grondwet. Van 2003 tot 2010 was ze lid van de Commissie Mensenrechten van de Adviesraad Internationale Vraagstukken. Van 2007 tot 2012 was ze voorzitster van het Platform Mensenrechteneducatie en van 2012 tot 2016 maakte ze deel uit van de Adviesraad van het College voor de Rechten van de Mens. 

Ook op het terrein van onderwijsvernieuwing is Oomen actief. Ze maakte in 2015 deel uit van de Adviesraad voor de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en was nauw betrokken bij Science in Transition, een beweging die de maatschappelijke meerwaarde van onderzoek en onderwijs benadrukt. Sinds kort bewandelt Oomen tevens een politiek pad: vanaf november vorig jaar is ze kandidaat-lid van de PvdA voor de Tweede Kamer. Ze staat op plek 20 in de lijst, wat haar volgens het NRC ‘de meest vooraanstaande verkiesbare juriste maakt’. Wij spraken haar over de aankomende verkiezingen, debatten met politieke tegenstanders, het stikstofbeleid en het Nederlandse rechtssysteem. 

Kunt u iets over uzelf vertellen? 

“In het dagelijks leven ben ik hoogleraar Mensenrechten aan het University College hier in Middelburg. Die functie houdt in dat ik onderzoek doe en tegelijkertijd veel lesgeef. Ik ben hiernaartoe verhuisd om bij het University College aan de slag te gaan en ik ben nog altijd blij dat ik onderdeel van die organisatie uit mag maken. 

De grote vraag waar het in mijn onderzoek altijd om draait, is: wat betekenen mensenrechten voor mensen in de praktijk en hoe kunnen die rechten het verschil maken? Ik zie – ook in Nederland – steeds vaker dat mensen op papier wel rechten hebben, maar die in de praktijk niet krijgen. De Tweede Kamer laat dat vaak liggen. Ik heb me daar lang over verbaasd en er meerdere stukken aan gewijd, maar op een gegeven moment heb ik besloten om zelf de ring in te stappen en een bijdrage te leveren.

Op dit moment zijn mensenrechten door corona een extra actueel topic. De avondklok is al een paar dagen veel in het nieuws. Er wordt door corona inbreuk gemaakt op onze grondrechten – wat soms moet, om ons en ons recht op gezondheidszorg te beschermen -, maar daardoor worden onze bewegingsvrijheid, ons recht op privacy en onze vrijheid van meningsuiting ingeperkt. Dat kan allemaal in het recht, maar er moeten goede afwegingen gemaakt worden en er moet duidelijk worden gemaakt hoe lang die inperkingen duren. Ik vind persoonlijk dat onze regering daar de afgelopen tijd erg slordig mee is omgegaan, zeker als je het vergelijkt met andere landen. De legitimatie ‘nood breekt wet’ is te mager als het om grondrechten gaat.” 

Er zijn al meerdere politici langsgekomen in deze interviewrubriek. Bijna allemaal hebben ze tot doel om zich in te zetten voor een beter Nederland, maar er zijn veel verschillen te bespeuren in de manier waarop ze dat willen bereiken en hoe ze dat voor zich zien. Wat kunt u daarover zeggen? 

“Er zijn inderdaad veel verschillen te bespeuren, maar er zijn ook zaken die je over de hele linie ziet. Ik maak me zorgen over het gebrek aan juridisch gehalte in de Kamer, ondanks dat er partijen zijn die fantastische juristen hebben. We moeten, om voor een beter Nederland te zorgen, structureel kijken of wetten stroken met onze grondrechten. Dat is in iedereens belang, van welke partij je ook deel uitmaakt. Ik heb laatst uitgezocht op welke plekken er juristen staan in de lijst voor de Tweede Kamer en daar zaten niet veel hoge posities tussen. Het is belangrijk om, in de keuken waar wetgeving gemaakt en beoordeeld wordt, mensen te hebben staan die het recept kennen.” 

In deze interviewrubriek zijn ook meerdere advocaten aan het woord gekomen die hun wantrouwen hebben geuit met betrekking tot bezuinigingen. Daarbij ging het onder meer om bezuinigingen op het gebied van gesubsidieerd procederen en toevoegingen. Hoe kijkt u daartegen aan? 

“Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is. Fred Teeven heeft ooit in een interview toegegeven dat hij expres subsidies voor de rechtsbijstand heeft verlaagd om ervoor te zorgen dat er minder gebruik van werd gemaakt. Mensen de pas afsnijden naar de rechter was een bewuste strategie van de VVD. Het is onderdeel van het probleem dat ik eerder schetste: mensen hebben wel bepaalde rechten, maar krijgen ze niet. De toeslagenaffaire is daar ook een schrijnend voorbeeld van. Er zijn heel veel mensen die onrechtmatig behandeld worden en die daar terecht kwaad over zijn. 

Ik pleit voor genoeg rechtsbijstand, vooral in de sociale advocatuur waar mensen het niet zelf kunnen betalen. Ik ben ook voorstander van de mogelijkheid om namens een grote groep te procederen. Er zijn veel dingen waar groepen mensen last van hebben, maar waarvoor ze niet individueel de moeite nemen of het geld uitgeven om lang te procederen. Het Klimaatakkoord is daar een voorbeeld van: er zijn veel afspraken gemaakt, maar die bleken allemaal duur en ingewikkeld te zijn. Ik ben blij dat er in dat soort gevallen mensen zijn die namens ons allemaal procederen om ervoor te zorgen dat de regering wordt gedwongen haar eigen beloftes na te komen.” 

U heeft al vaak gedebatteerd met mensen die totaal andere standpunten vertegenwoordigen dan uzelf, waaronder Thierry Baudet. Hoe is het om zo’n debat te voeren? Kunt u voor of na zo’n debat toch een goed gesprek met een politieke tegenstander voeren?

“Ik heb vooral veel met Baudet gedebatteerd voor hij toetrad tot de politiek, met name over het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Wat ik toen al heel frustrerend vond, was dat het niet over de feiten ging. Hij zei veel dingen die simpelweg niet klopten, maar verkondigde die dingen alsof het feiten waren. Dat doet hij nog steeds: hij verkondigt dingen die veel mensen willen geloven, maar die niet de realiteit zijn. Ook wat corona betreft past hij die tactiek toe. Ik vond – en vind – het lastig om te debatteren met iemand die de waarheid niet serieus neemt. Je kunt wel een soort sprookjesdebat voeren, maar daar heeft niemand iets aan. 

Het is echter wel mogelijk om een goed gesprek met een politiek tegenstander te voeren. Baudet ken ik zelfs nog van vroeger, omdat we uit hetzelfde dorp komen. Ik kan nog prima met hem praten, maar ik heb het idee dat hij door de jaren heen steeds wereldvreemder is geworden. Wel blijft het natuurlijk fantastisch dat iedereen uit verschillende hoeken van ons land samenkomt in de politiek en dat we op basis van argumenten tot oplossingen komen. Ik geloof ook dat je alleen tot de beste oplossing komt als je debatten voert met mensen die heel anders denken dan jij.” 

Kunt u iets vertellen over wat u graag zou willen bereiken in de Tweede Kamer als u gekozen wordt? 

“Ik wil mensen centraal stellen – op welk gebied dan ook – en daar alles omheen organiseren. Ook wil ik onze Grondwet versterken, opkomen voor onze grondrechten en werken met onafhankelijke instituties. Dat laatste houdt in dat er meer geld voor de advocatuur en de rechterlijke macht beschikbaar komt er dat ervoor wordt gezorgd dat media genoeg ruimte hebben om hun werk te doen. Een ander punt is dat ik ervoor wil zorgen dat de regering sociale en economische rechten serieuzer neemt. Daarbij gaat het onder meer om het recht op onderwijs, rechten van mensen met een beperking en het recht op huisvesting. 

Tot slot: hier in Zeeland zie ik dat heel veel dingen door een soort Haagse bril worden bekeken en gemaakt. De ‘randen’ van Nederland – of het nou Groningen, Friesland, Limburg of Zeeland is – hebben daar groot nadeel van. De manier waarop geld wordt verdeeld benadeelt plattelandsgemeenten, wat erg oneerlijk is. Dat gaat me aan het hart en daar wil ik iets tegen doen.” 

Waarom hebt u voor de PvdA gekozen? Hebt u zelf altijd op die partij gestemd of zijn ook andere politieke voorkeuren de revue gepasseerd? 

“Ik heb altijd op de PvdA gestemd en ben sinds 1994 lid van de partij. Daarnaast ben ik echter ook een tijdje lid geweest van GroenLinks en ik vind dat die beide partijen eigenlijk samengevoegd zouden moeten worden. Je kan echter wel lid zijn van twee partijen, maar niet bij beide partijen actief zijn. Dat was in mijn geval ook zo. Toen ik besloot politiek actief te worden, ben ik dus alleen bij de PvdA verdergegaan.” 

Wat is volgens u het grootste verschil tussen de PvdA en GroenLinks? 

“De PvdA zet zich meer in om gelijke kansen voor iedereen te behalen. Het sociaal-economische aspect overheerst meer dan bij GroenLinks. We staan niet alleen maar langs de zijlijn, maar willen ons ook echt inzetten om dingen te bereiken en nemen daarbij altijd onze verantwoordelijkheid. Wat

ik het fijnst vind aan de PvdA is dat er leden zijn van alle leeftijden uit alle lagen van de bevolking. Het is een hele brede volkspartij.” 

Er is enorm veel ophef over het stikstofbeleid geweest. Hoe denkt de PvdA over de agrarische sector en dat beleid? 

“Ik weet dat heel veel boeren in Nederland het ontzettend zwaar hebben, omdat ze in de tang van de industrie vastzitten. Ze hébben geen winstmodel, ze zíjn een winstmodel. Wat de PvdA wil, is boeren helpen te verduurzamen en beter zelfstandig te opereren. We willen de macht van die industrie breken en boeren bestaanszekerheid bieden. De boeren die ik over dit onderwerp heb gesproken willen wel verduurzamen, maar hebben daarbij financiële steun nodig. Duurzame landbouw is al beter gebleken op veel vlakken, zowel wat betreft het milieu als wat betreft de opbrengst voor boeren. Op dit moment zijn boeren nog veel te veel het kind van de rekening en daar willen we aan de hand van verduurzaming verandering in brengen met de PvdA.” 

Iets heel anders: wat zou u graag willen veranderen aan het Nederlandse rechtssysteem? 

“Ik zou meer onafhankelijkheid in de rechtspraak en meer tijd voor zaken willen. Ook zou ik heel graag de toegang tot het recht willen vergroten, wat inhoudt dat je mensen die met hun problemen toegang tot het recht zoeken centraal stelt. Dat kan op verschillende manieren, onder andere via rechtspraak in de buurt. Hier in Zeeland is de rechtbank steeds centraler geworden, waardoor mensen van ver weg vaak niet meer komen. Dat is natuurlijk hartstikke goedkoop, maar mensen raken gefrustreerd omdat ze geschillen niet kunnen voorleggen aan de rechter. Ik zou rechtspraak dichterbij willen en grondrechten centraal willen stellen.” 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Copyright 2020-2021 © actueelnieuws.org

logo

Tip de redactie!

Actueelnieuws.org werkt graag met jou samen aan mooie interviews en prikkelende artikelen. Heb je een tip of idee? Meld deze dan bij onze redactie.